Reporteri bez granica pozivaju međunarodnu zajednicu da izvrši pritisak na iranski režim kako bi obnovio pristup informacijama u zemlji.

foto: Pixabay / Ilustracija

Pristup internetu i telefonske linije u Iranu su prekinute nakon nacionalnih protesta od 8. januara. Novinari u zemlji, zbog prekida interneta, ne mogu komunicirati s vanjskim svijetom, javili su Reporteri bez granica (RSF), prenoseći informacije grupe za praćenje prekida interneta NetBlocks.

Ista grupa je objavila da je internet prekinut više od 84 sata.

Prema podacima, koje je objavila kolaborativna opservatorija OONI, a koje prenosi RSF, zbog blokade komunikacija je takođe ometeno korištenje aplikacija za šifrirane poruke poput Signala.

Prema pisanju RSF, od 20 sati 8. januara gotovo da nijedan poziv prema Iranu ili iz njega nije moguće uspostaviti putem aplikacija ili telefonskih linija. „Kada pokušate pozvati, pušta se snimljena poruka“, objavio je Amir Rashidi, iranski stručnjak za telekomunikacije, na svom nalogu na X-u.

RSF piše da se susreo sa istim poteškoćama prilikom pokušaja kontaktiranja izvora u zemlji 9. januara. Web stranice i Telegram kanali koji djeluju iz Irana takođe su spriječeni da rade. Samo telegram kanal Tasnim, povezan s Korpusom islamske revolucionarne garde, oružanom granom režima pod vlašću iranskog vrhovnog vođe Alija Hamneija, objavljuje vijesti od 9. januara u podne. Primijetno je da je, kako je navedeno iz RSF, dijelio samo službenu državnu propagandu u vezi s protestima.

Online aplikacije koje Iranci obično koriste za zaobilaženje ograničenja takođe više ne funkcionišu. Aplikacija Yolla, na primjer, koja omogućava međunarodne pozive, prikazuje sljedeću poruku: „Zbog lokalnih ograničenja i problema s mrežom na nacionalnom nivou tokom sukoba, pozivi u Iran mogu biti ograničeni ili nedostupni“.

U određenim dijelovima zemlje i dalje je dostupna samo ograničena povezanost putem satelitske mreže Starlink, ali je spora i nestabilna. Kako je navedeno iz RSF, u danima koji su prethodili 8. januaru, najmanje šest medijskih profesionalaca primilo je prijetnje od obavještajne službe Korpusa islamske revolucionarne garde. Ovi nezavisni novinari, koji žele ostati anonimni, upozoreni su da ne objavljuju informacije o valu protesta koji su počeli 28. decembra 2025. godine, a uslijedili su zbog pogoršanja ekonomske situacije. U protivnom se, kako je navedeno u saopštenju RSF, suočavaju sa zatvorskom kaznom.

Zabrinutost zbog novinara u zemlji

RSF je duboko zabrinut zbog sudbine medijskih profesionalaca na terenu, uključujući Narges Mohammadi i 23 drugih novinara koji su trenutno pritvoreni u zemlji. Nevladina organizacija poziva međunarodnu zajednicu da izvrši pritisak na iranski režim kako bi obnovio pristup informacijama u zemlji.

U Mašhadu, gradu na sjeveroistoku Irana, vlasti su 12. decembra 2025. uhapsile novinarku Alieh Motalabzadeh, spisateljicu i nezavisnu novinarku Sepideh Gholian i braniteljicu ljudskih prava, spisateljicu, novinarku i dobitnicu Nobelove nagrade za mir Narges Mohammadi, zajedno s najmanje 50 drugih ljudi koji su prisustvovali sahrani istaknute advokatice koja je, kako je navedeno iz RSF, umrla pod sumnjivim okolnostima. Prema koaliciji Free Narges, čiji je RSF jedan od osnivača, Mohammadi od tada drže u samici i podvrgnuta je potpunoj zabrani komunikacije s vanjskim svijetom, s izuzetkom jednog telefonskog poziva.

„Duboko sam zabrinuta za svoju majku i sve koji su uhapšeni“, rekao je njen sin Ali Rahmani koji je trenutno u egzilu u Parizu. „Islamska Republika ih mora odmah osloboditi. Pozivam sve da se mobilizuju u podršci političkim zatvorenicima u Iranu i da zahtijevaju njihovo bezuslovno oslobađanje“

Jonathan Dagher, šef RSF-ovog odjela za Bliski istok, rekao je da RSF izražava duboku zabrinutost za iranske novinare, posebno one koji izvještavaju o protestima u zemlji. Kako je dodao, nacionalna blokada komunikacija koja je na snazi ​​od 8. januara, prijetnje novinarima koji izvještavaju o protestima i nedavna hapšenja Narges Mohammadi, Alieh Motalabzadeh i Sepideh Gholian, ilustruju alarmantnu eskalaciju represivnih mjera.

„Ova zastrašujuća klima ne može se tolerisati. Pravo iranskog naroda i međunarodne zajednice da budu informisani mora se poštovati. U tom cilju, RSF poziva na hitno obnavljanje telekomunikacija i oslobađanje 24 novinara pritvorenih u zemlji“, istakao je Dagher.

U Iranu prekršeno pravo javnosti na informacije

Iz Međunarodne federacije novinara (IFJ) takođe je stigla reakcija te je poručeno da prekid interneta u Iranu krši pravo javnosti na informisanje i ozbiljno potkopava slobodu medija. Ova organizacija je pozvala iranske vlasti da osiguraju slobodan protok informacija.

„Sloboda medija i pravo javnosti na informisanje moraju se poštovati bez obzira na političku situaciju“, saopšteno je iz IFJ.

Generalni sekretar IFJ-a Anthony Bellanger izjavio je da se novinari sprečavaju da obavljaju svoj posao, izvori se ušutkuju, a javnosti se uskraćuju ključne informacije tokom nacionalnih nemira.

Kako se navodi u saopštenju IFJ, novinari su istakli da su ova ograničenja ozbiljno poremetila izvještavanje, prisilila oslanjanje na nesigurne komunikacijske kanale i povećala rizik od autocenzure. Dodaje se i da su navodno bile prekinute i VPN usluge, što je dodatno ograničilo sposobnost novinara da zaobiđu cenzuru i sigurno komuniciraju.

Iz iste organizacije je navedeno da je iransko Ministarstvo komunikacija sporije brzine interneta pripisalo navodnim cyber napadima, dok su analitičari i medijski posmatrači primijetili da mjere slijede poznati obrazac ciljanih ograničenja tokom perioda političkih nemira.

IFJ je naveo da je dokumentovao slične taktike tokom nacionalnih protesta 2019., 2021. i 2022. godine, kada su se ograničenja interneta poklopila sa hapšenjima, zastrašivanjem i uznemiravanjem novinara.

„Ove ponavljajuće mjere ukazuju na sistematski napor da se suzbije nezavisno medijsko izvještavanje tokom perioda političkih nemira“, navedeno je iz IFJ.

U pritvoru u Iranu se, prema pisanju RSF, nalazi 24 novinara, uključujući 17 koji su uhapšeni tokom prethodnog vala protesta 22. septembra 2022. godine, nakon smrti kurdske studentice Mahse Amini, koja je u zemlji pokrenula pokret Žena, život, sloboda.

Izvor: RSF, IFJ

___