Međunarodna i Evropska federacija novinara pozivaju na hitno i bezuslovno oslobađanje svih zatvorenih novinara i medijskih radnika

foto: Pixabay / Ilustracija

Šest godina nakon izbora održanih u Bjelorusiji, represija nad slobodom medija u toj zemlji je intenzivirana, pri čemu je 21 novinar trenutno u zatvoru, dok se oni koji su u egzilu suočavaju sa zastrašivanjem, saopštile su Međunarodna i Evropska federacija novinara (IFJ i EFJ).

Obje organizacije su se pridružile svojoj članici Bjeloruskom udruženju novinara (BAJ) u pozivu na okončanje kriminalizacije novinara i na trenutno i bezuslovno oslobađanje svih onih koji su zatvoreni zbog obavljanja svog posla.

U saopštenju organizacija se navodi da je režim predsjednika Bjelorusije Aleksandra Lukašenka od izbora 2020. povećao pritisak na disidente i intenzivirao obračun s medijima, izričući nesrazmjerne zatvorske kazne novinarima u Bjelorusiji i zastrašujući i uznemirujući one koji su bili prisiljeni na progonstvo.

Represija je, kako se dodaje, uticala i na BAJ, koji je 2023. označen kao „ekstremistički“. IFJ i EFJ ističu da je BAJ jedino nezavisno i demokratsko udruženje bjeloruskih medijskih predstavnika.

Prema podacima tog udruženja, zaključno s augustom 2026. godine, 21 novinar i medijski radnik nalazi se iza rešetaka iz političkih razloga. Među njima su osobe s teškim bolestima ili u poodmakloj dobi, poput novinara Kiryla Pazniaka, koji je u maju hospitalizovan nakon što je u pritvoru obolio od upale pluća i istovremeno bio zaražen Covidom 19.

Dodaje se i da je samo ove godine šest novinara osuđeno, a kazne su im izrečene u roku od sedmice. Uladzimir Yanukevich i Andrei Pakalenka, bivši čelnici nezavisnih regionalnih novina Intex-Press, osuđeni su na 14, odnosno 12 godina zatvora zbog navodne „veleizdaje“. I novinar Pavel Dabravolski osuđen je na devet godina za sličan prekršaj, dok je radio voditelj Aleh Khamenka osuđen na tri godine zbog „saradnje s medijima“. Novinarka Tsina Palynskaya osuđena je na dvije godine zbog navodne saradnje s ekstremističkim entitetom, zajedno sa svojom kćerkom.

Progon nezavisnih novinara

Istaknuto je da se progoni ne zaustavljaju na granici, te da i novinare u egzilu zastrašuju. Međunarodne organizacije upozoravaju da Bjelorusija posljednjih godina aktivno progoni nezavisne novinare koji su bili prisiljeni pobjeći iz zemlje. Prenesen je izvještaj BAJ-a u kome je navedeno da su protiv njih pokrenuti krivični postupci, da su njihove porodice pretresene, imovina im je oduzeta i stavljeni su na međunarodne potjernice.

Kao rezultat političkog pritiska, prognani bjeloruski novinari čiji su pasoši istekli ne mogu ih obnoviti i zbog toga se suočavaju s poteškoćama u zemljama domaćinima, posebno u Evropskoj uniji (EU), Ukrajini i Gruziji. Unutrašnji politički pritisak, koji se manifestuje kao vanjska birokratska prepreka, kako su saopštili IFJ i EFJ, predstavlja kršenje prava novinara da slobodno obavljaju svoju profesiju.

„Uprkos svemu tome bjeloruski nezavisni medijski sektor i dalje je veoma efikasan i uspijeva značajno uticati na događaje u zemlji. Nezavisni mediji imaju ogromnu domaću publiku, dobijaju povratne informacije od čitalaca i znatno su efikasniji od državnih medija“, rekli su iz BAJ-a za IFJ.

„Vjerujemo da je naš primarni cilj održavanje efikasnosti i konkurentnosti nezavisnog medijskog sektora. BAJ nastavlja svoje programe pomoći novinarima i obrazovne programe, pruža pravnu pomoć i podržava nezavisnu medijsku zajednicu“, dodali su.

IFJ i EFJ su kazali da „Lukašenkov režim ne samo da sprečava novinare da rade svoj posao i krši pravo javnosti na informisanje zastrašivanjem, krivičnim gonjenjem i zatvaranjem, već krši i najosnovnija građanska prava zatvorenih novinara i medijskih radnika u egzilu“.

„Potvrđujemo našu čvrstu podršku BAJ-u i bjeloruskim novinarima i zahtijevamo okončanje njihove kriminalizacije i uznemiravanja. Također pozivamo na hitno i bezuslovno oslobađanje svih zatvorenih novinara i medijskih radnika“, istaknuto je u zajedničkoj izjavi IFJ i EFJ.

Izvor: EFJ, IFJ

___